Selecteer een pagina

Op 11 september publiceerde VNO-NCW een visie op de platformeconomie. De uitgave is mede namens MKB Nederland opgesteld. Twee grote belangenverenigingen voor ondernemers spreken zich uit over deze aanzienlijke transformatie van hun veld en onze maatschappij. Dat is genoeg reden om het stuk op de korrel te nemen.

Hoe werkt dat, een visie van belangenverenigingen?

VNO-NCW initieerde eind 2018 een werkgroep met leden uit grote ondernemingen en andere belangenverenigingen. Op dat moment was de constatering dat platforms een groot stempel drukten op onze economie en maatschappij, terwijl Nederland en Europa daar nog maar een kleine rol in spelen. Veel platforms opereren vanuit de Verenigde Staten en China. Ernst-Jan Stigter, voorzitter van Nederland ICT, werd aangewezen tot voorzitter van de “Taskforce Platformeconomie”.

De samenstelling van de taskforce is breed en divers. Zo zijn bijvoorbeeld Facebook, Google, Microsoft, Bol.com en ING lid. Google en Microsoft zijn misschien geen voorbeelden van deelplatforms, maar toch zeker van de platformeconomie. ING transformeert zich van bank naar platform en Bol.com transformeert van digitaal warenhuis naar platform. Veel andere leden van de taskforce komen vanuit een “verticale” belangenvereniging, zoals Koninklijke Horeca, ANVR (Reizen), BOVAG (Mobiliteit). Een volledige lijst van leden van de taskforce is opgenomen onderaan dit artikel.

Je zou je kunnen indenken dat er verschil zit in het soort leden van de taskforce. Er is een groep leden die al duidelijk een platform is of de transformatie heeft ingezet. Een belangrijk deel van de belangenvereniging zou je kunnen beschouwen als de stem van de kleinere ondernemer die zich voor de keuze ziet om zich te laten inkapselen door platforms of zich juist te ontwikkelen naar platform.

Platforms als globale, niet-te-stoppen fenomenen uit het Westen en Oosten

Op de eerste plaats zien de auteurs de opkomst van platforms als exponent van digitalisering. Het is een globaal fenomeen en ze constateren expliciet dat de kracht met name afkomstig is uit de Verenigde Staten en China. Europa, en dus ook Nederland, speelt nog een hele kleine rol. [p.4, p.5]

Ik denk zelf dat de mogelijkheden van technologie en digitalisering een enabler is. Zonder de kracht en de schaalbaarheid van de infrastructuurplatforms zou de platformeconomie niet zijn wat het nu is. Een aantal platforms is zeker ontstaan omdat technologie in staat is zoveel vragers met zoveel aanbieders te combineren. Toch denk ik dat er nog meer drivers zijn. De voorgaande duiding gaat alleen in op technologie en economie. Het sociale perspectief biedt volgens mij ook nog aanknopingspunten, hoewel die lastig aan te tonen zijn. Het kan dan bijvoorbeeld gaan om het bereikbaar maken van kleinere ondernemers (denk aan Etsy) of voorbeelden uit de deeleconomie die begonnen vanuit purpose, lokale stimulering en duurzaamheid (auto’s delen, slaapplekken aanbieden, etc).

Waar geen een speld tussen te krijgen is, is dat grote platforms op dit moment uit ofwel China ofwel de Verenigde Staten komen. Het is wel degelijk zo dat Europa en Nederland succesvolle platforms kennen. Die opereren alleen niet op de schaal waarop de Amerikaanse en Chinese platforms kunnen opereren. Daarnaast worden platforms opgebouwd met platforms en zijn Europese platforms meestal gebaseerd op de diensten van Amazon, Google of Microsoft.

Voor Nederland is deze situatie een prachtige kans om een neutraal midden te creeren tussen economische modellen met volledige overheidsbemoeienis in het Oosten en weinig overheidsbemoeienis in het Westen. Ik suggereerde eerder een “Rijnlands model” voor Europese platforms.

Transacties zijn zilver, de relatie is goud

Als platforms vooral vanuit het buitenland aangeboden worden, dan is de kans groot dat ze ook van buiten de Nederlandse sectoren komen en daarmee “disruptief” zijn. De auteurs zien een probleem met het vestigingsklimaat voor platforms in Nederland. Verder wordt gesteld dat de toegevoegde waarde in waardeketens steeds meer naar de platforms verschuift. De platforms nemen in toenemende mate de verantwoordelijkheid voor de marketing, “customer experience”, review- en ratinginformatie en 24/7 dienstverlening. De auteurs onderkennen ook dat dit grote voordelen biedt aan consumenten. [p.6].

Naast voordelen voor consumenten en kansen voor de ondernemers die succesvol zijn in het opzetten van zo’n platform, zien de auteurs veel uitdagingen. Die uitdagingen laten zich samenvatten als:

  • Ondernemers verliezen de klantrelatie
  • Ondernemers krijgen voorwaarden opgelegd
  • Portabiliteit van klant- product, review- en rating-data is niet geregeld.
  • Platforms nemen vaak een nieuw positie in in de markt die niet past bij staande regelgeving
  • Monopolie in het verzamelen en exploiteren van data

Naast zorgen over een achtergestelde positie van ondernemers achter een platform ten opzichte van het platform, uiten de auteurs ook bredere, maatschappelijke zorgen:

  • Leefbaarheid van dorpen en steden neemt af door afname winkelstand, toename van gestresste bezorgers en vervanging van buren door toeristen.
  • Zorgen over gebrek aan transparantie in kunstmatige intelligentie en de authenticiteit van informatie (fake news)
  • De impact van platformwerkers op het sociale zekerheidsstelsel en onderlinge gemeenschapszin.
  • Zorgen over de afhankelijkheid van technologieplatforms uit de Verenigde Staten

De overheid aan zet?

Na het eerste hoofdstuk “kansen en zorgen” stellen de auteurs een aanpak voor. Er worden vier groepen maatregelen gesuggereerd:

  1. Verbetering investeringsklimaat voor (nieuwe) platformen en vergroten mogelijkheden tot synergie met andere bedrijven.
  2. Verbetering spelregels en toezicht rond mededinging, data en belastingen om effecten van platformen op de economie in goede banen te leiden.
  3. Vergroten maatschappelijk draagvlak door aanpak van bre­dere effecten rond vertrouwen, arbeidsmarkt en leefbaarheid.
  4. Een visie van Nederland en de EU op de rol van technologie in geopolitieke vraagstukken en internationale handel.

Wat opvalt aan deze maatregelen is dat de controle volledig uit handen wordt gegeven. Er wordt aan bestuurders gevraagd om het speelveld te wijzigen in termen van investeringsklimaat, regelgeving en toezicht, maatschappelijk draagvlak en tegenwicht tegen de krachten uit de VS en China.

Visie of roep om hulp

Het stuk van VNO-NCW en MKB Nederland geeft helemaal niet slecht aan wat eraan zit te komen. Ik vind het ook sterk dat de keerzijde wordt belicht, omdat ethische overwegingen integraal onderdeel moeten uitmaken van ieder ontwerp van een verandering.

Wel vind ik dat de auteurs zijn doorgeslagen in de bedreigingen die de platformeconomie met zich meebrengt. De positieve kanten van de platformeconomie worden eigenlijk alleen vanuit het perspectief van consumenten belicht. Ik denk dat ondernemers wel degelijk kansen hebben, maar niet zonder aanzienlijke opschudding en inspanning.

Als het bijvoorbeeld gaat over de positie van Nederland en Europa tussen China en de VS, dan denk ik dat daar een kans ligt voor Nederlandse technologie-ondernemers. Door het midden te zoeken tussen die opvattingen over marktfunctioneren ontstaat een unieke combinatie van een aantrekkelijke ondernemingsklimaat met daarbij een Europees waardensysteem.

Voor Nederland betekent dat nog eens een extra kans omdat hier een innovatieve startup-cultuur heerst, het prettig wonen en werken is voor internationaal talent en uitstekende infrastructuur biedt om de hele wereld e kunnen bedienen.

Voor veel ondernemers die vertegenwoordigd worden door de belangenverenigingen die meeschreven aan het stuk betekent de platformeconomie een bestaan als kleine ondernemer achter een platform. Zelf een platform worden is voor relatief weinig ondernemers weggelegd. Dat wordt veroorzaakt door de “winner-take-all” aspecten van een platform; per sector kan er eigenlijk maar één grote zijn.

Er spreekt weinig ambitie en weinig energie uit het stuk. Misschien is dat veroorzaakt omdat de taskforce zowel de platforms als de “ingekapselden” van de toekomst bevat. En bovendien zowel de partijen uit de Verenigde Staten als de ondernemers die het echt moeten maken in Europa. Goed dat er overleg is, maar misschien was het nog te vroeg voor een gezamenlijk perspectief van al deze partijen.

Bronnen en referenties

https://www.vno-ncw.nl/weekbulletin/taskforce-buigt-zich-over-platformeconomie

https://www.vno-ncw.nl/nieuws/visie-op-de-platformeconomie-hoe-laten-we-het-werken

Leden van de Taskforce Platformeconomie

Koninklijk Nederlands VervoerHubert Andela
Bol.com Philip Kaufmann
InRetail Jan Meerman
ANVR Frank Oostdam
Techniek Nederland Rob Wierenga
Koninklijke Horeca NederlandHans Kant
BOVAG Hans Bresser
Nederland ICT Ernst­Jan Stigter
Google Arjan El Fassed
Facebook Edo Haveman
Ahold Delhaize Jan Ernst de Groot
Nederlandse vereniging van bankenMaurits de Nerée
Philips Hans de Jong
Bouwend Nederland Paul Schumacher
ANWB Maarten Vergouwen
Transport en Logistiek NederlandWendy van Hamburg
FME Arjel Woudstra
Raad Nederlandse DetailhandelEus Peters
ABU Sieto de Leeuw
NBBU Brigitte van der Burg
IBM Johan Heij
INGBart Brouwer
NVMKees Vlaanderen
Secretariaat VNO­ NCW en
MKB ­Nederland
Erik te Brake
Mariet Feenstra
David de Nood
DDMARobert van Geffen
Thuiswinkel.org Paul Nijhof

Deze site gebruikt cookies voor het bijhouden van statistieken. Details zijn beschreven in de Privacyverklaring. meer informatie

De cookie-instellingen op deze website zijn ingesteld op 'toestaan cookies "om u de beste surfervaring mogelijk. Als u doorgaat met deze website te gebruiken zonder het wijzigen van uw cookie-instellingen of u klikt op "Accepteren" hieronder dan bent u akkoord met deze instellingen.

Sluiten